Σκιαμαχώντας με τον Πλούτωνα
Πυκνώνουν τα τελευταία χρόνια οι αρχαιόμυθες όχι, όμως, και αρχαιόθεμες αφηγήσεις που δοκιμάζουν οι σύγχρονοι πεζογράφοι στην Ελλάδα προκειμένου να μιλήσουν για ποικίλες πτυχές του παρόντος. Αποσπώντας τους μύθους της αρχαιότητας από τη γραμματειακή τους μήτρα, προσδίδουν στο περιεχόμενό τους σημασίες συνυφασμένες με τα ζητήματα της εποχής μας.
H διαφορά είναι πως δεν τα καταφέρνουν πάντοτε καλά, μένοντας άλλοτε σε φιλολογικές κατασκευές και άλλοτε σε ιδεολογικά φληναφήματα. Από αυτό το μάλλον δυσάρεστο κλίμα σπεύδω να εξαιρέσω τη συλλογή διηγημάτων της Δήμητρας Λουκά ”Η Περσεφόνη στο στόμα του λύκου”, εκδόσεις Κίχλη.
Επιμένοντας στο στοιχείο του φανταστικού και της λαϊκής παράδοσης, σε συνδυασμό με μια θεματική προαιώνιας ανδροκρατίας, όπως τα έχουμε ήδη συναντήσει στις συλλογές διηγημάτων της ”Κόμπο τον κόμπο” (2019) και ”Η μούτα ”(2021), η συγγραφέας μεταγράφει τώρα τον μύθο της αρπαγής της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα (τον Άδη) σε εκδοχές ευρέος φάσματος τόσο στον χώρο όσο και στον χρόνο.
Στον χώρο: Από την Ήπειρο, την Αλβανία, την Ισπανία, τη Σκωτία και τον βαθύ νότο των ΗΠΑ μέχρι την Ιαπωνία, την Ινδονησία και την αρχαία Ελλάδα.
Στον χρόνο: Από τον μυθολογικό καιρό της Αχερουσίας μέχρι περιόδους όπως των σαμουράι και του Αγίου Γεωργίου και παραμυθάδων σαν τον Σαρλ Περό και τους αδελφούς Γκριμ.
Θα συναντήσουμε επίσης αιμοσταγείς μυθιστοριογράφους όπως ο Μπραμ Στόκερ και ο αγαπημένος του Δράκουλας της Τρανσυλβανίας ή ποιητές της απώλειας και του θρήνου όπως ο Έντγκαρ Λη Μάστερς.
Πλοκή: Οι αγαπητικοί και ταυτοχρόνως βασανιστικοί δεσμοί μητέρας και κόρης, οι φυσικοί κύκλοι του μαρασμού και της ανθοφορίας, ο γάμος, ο έρωτας και ο θάνατος (με δυο λόγια τα θεμελιώδη μοτίβα και τα κεντρικά σύμβολα του μύθου της Περσεφόνης) επιστρατεύονται από τη Λουκά για να εστιαστούν στη βία και στη σιδερένια γροθιά της ανδρικής κυριαρχίας σε όλους τους τόπους και σε όλους τους χρόνους – με γλώσσα άλλοτε λυρική και άλλοτε σκληρή και σκοτεινή, με λόγο συμπαγή και εύρωστο και με αφήγηση βασισμένη σε άριστα ελεγχόμενη οικονομία, εσωτερική και εξωτερική.
Πάνω και κάτω κόσμος: Πέρα, ωστόσο, από την ανδροκρατία, η Λουκά συμπλέκει συχνά τον μύθο της Περσεφόνης και του Πλούτωνα (το σημαντικότερο κατά τη γνώμη μου στοιχείο στο βιβλίο της) με ιστορίες τρόμου και αλληγορίες για τον πάνω και τον κάτω κόσμο, για τα συσκοτισμένα έγκατα μα και για τις φωτισμένες επιφάνειες της ατομικής και της συλλογικής ύπαρξης. Και εδώ θα ανοίξουν ή μάλλον έχουν κιόλας ανοίξει, οι δρόμοι για το λαϊκό παραμύθι, για τη λογοτεχνία του φανταστικού (ακόμα και για την επιστημονική φαντασία), για τη συνομιλία με τη γοτθική παράδοση (όπου και μια αύρα μυστικισμού), πιθανόν και για το κάπως δυσεύρετο βαλκανικό punk folk horror.
Δεν ξέρω αν υπερτιμώ τα παραπάνω δεδομένα, παραμένω, εντούτοις, με την πεποίθηση πως η Λουκά δεν ψαρεύει στα θολά νερά της εύκολης διακειμενικότητας και πως οπωσδήποτε δεν παρασύρεται στα ατοπήματα που ανέφερα προεισαγωγικά.
Σκιαμαχία και θρίαμβος: Κατορθώνει, αντιθέτως, να στεγάσει ετερογενή είδη και ρεύματα, οργανικά ταιριασμένα με την ιδιοσυγκρασία της πεζογραφίας της, σε ένα σύνολο διηγημάτων, όπου η ζωή σκιαμαχεί αδιάκοπα με τη ρομφαία της απουσίας και του κενού. Σκιαμαχεί επειδή τα βάζει με ανίκητο αντίπαλο μα και θριαμβεύει όταν επιτύχει μια μοιρασιά μαζί του, με την έστω και προσωρινή απομάκρυνσή του.
