Στην ποιητική συλλογή του Ρήσου Χαρίση Θάλασσα εσωτερικού χώρου ιχνογραφούνται στιγμές από την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα με τρόπο ρεαλιστικό και συνάμα εσωτερικό. Η φύση και τα παράδοξα της ιστορίας συμπλέκονται με τα πάθη και τα δεινά της εποχής μας προσδίδοντας στην ποίηση του Χαρίση μια καθολικότητα. Τέλος, η ειρωνεία, η παρωδία και η λογοπαικτική διάθεση αποτελούν βασικά χαρακτηριστικά του λόγου του ποιητή και αναδεικνύουν το ιδιαίτερο χρώμα του.
ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ
Και μου ’λεγες πως είσαι αυτή π’ αναστενάζει
όταν εισχωρούν εντός σου ποταμόπλοια, καΐκια
κι ανοχύρωτοι άνθρωποι που θαλασσολογούν.
Θάλασσα με παράθυρα, με φυλλωσιές και κόλπους,
όπως ο κόλπος γυναικός που ξέρει κι άλλα κόλπα
(όπως τα κόλπα γυναικών μ’ εργόχειρα και χάδια).
Θα σου συνάξω νούφαρα, ανθούς απ’ αγιοκλήματα,
λιμάνια μες στα αίματα, κήπους μες στις αυλές σου
στις αλυκές του κόρφου σου, όπου θα κατοικήσω.
Θενά κατέβω τρεις φορές στον τόπο σου και πάλι
για να κερδίσω άλλην μιαν ανάμνηση μ’ εσένα,
να τη στολίσω μ’ όνειρα, σπιθίσματα του ήλιου
κι άπλετο φως να χύνεται στου σώματος την ώρα.
Κριτικές
- Γιώργος Φράγκος, Φιλελεύθερος, 14/12/2020
- Ανθούλα Δανιήλ, Φρέαρ, 26/10/2020
- Αγάθη Γεωργιάδου, Periou.gr, 17/10/2020
- Στέλιος Παπαντωνίου, Κασσιανός, 3/10/2020
- Κωνσταντίνος Α. Κρεμμύδας, περιοδικό Μανδραγόρας (τχ 63, Νοέμβριος 2020)
Ανάσες ξεροσφύρι κι άσπρο πάτο
Σ᾽ ενεστώτα κοιμόμαστε,
σ᾽ εξακολουθητικό μέλλοντα ξυπνάμε,
με συνεχή προστακτική
ορίζουμε το μέλλον των παιδιών,
με παρακείμενο γευόμαστε τον ήλιο
και σε παθητική φωνή
κάνουμε έρωτα κάθε πανσέληνο.
Υπογράφουμε δελτία παροχής υπηρεσιών
σ᾽ εταιρείες βασανιστηρίων,
δίνουμε χάπια προς εξάλειψη αναμνήσεων,
πνιγόμαστε σε ποτήρι γεμάτο διαλυτικά
πριν φαντασιωθούμε πως είμαστε θαυμαστικά
στο τέλος παραγράφου υπό αίρεση!
Διαβάζοντας την ποιητική συλλογή του Ρήσου Χαρίση στάθηκα αφενός στο όνομά του που παραπέμπει στην ομότιτλη τραγωδία την αποδιδόμενη στον Ευριπίδη. Τραγωδία όμως που φαίνεται να διαθέτει όλα τα χαρακτηριστικά της αρχαίας κωμωδίας. Κάπως έτσι και το περιεχόμενο της μεγάλης, σε όγκο ποιημάτων, συλλογής Θάλασσα εσωτερικού χώρου με τον φαινομενικά ανοικτό ορίζοντα της θάλασσας (σε πάνω από δέκα ποιήματα υπάρχει αμέσως ή εμμέσως το θαλάσσιο στοιχείο) που εντούτοις χάνεται μέσα στη βαριά κοινωνική πραγματικότητα. Δεν μένει μήτε το γαλανό χρώμα της στις ζοφερές, και πάντα εύστοχες, περιγραφές της ασφυξίας του σύγχρονου κόσμου μας. Αφετέρου στάθηκα στην «Κυματούσα», τραγούδι με την Ζορμπαλά αλλά και νησίδα της συστάδας των Κηθύρων αν δεν λαθεύω: Θάλασσα σταλακτίτες οι μαστοί της./ [ ] αρώματα και τοξικά αφροστεφείς ρυτίδες.// Πώς, αλήθεια, νιώθει που τόσοι ψίθυροι/ εισβάλλουν στη ζωή της και τη φλερτάρουν/ μόνο για τα μάτια μιας άλλης θάλασσας; Και αλλού: Και μου ᾽λεγες πως είσαι αυτή π᾽ αναστενάζει/ όταν εισχωρούν εντός σου ποταμόπλοια καΐκια/ κι ανοχύρωτοι άνθρωποι που θαλασσολογούν. Ποιος άραγε μπορεί να διαφωνήσει με τα ποιητικώς καταγγελλόμενα; Παρήγορο μια ευαίσθητη ποιητική προσπάθεια στις μέρες μας. Τελικά δεν κυριαρχεί η θλιβερή εικόνα που μας κατακλύζει αφήνοντάς μας ενεούς. Υπάρχει υλικό και ελπίδα ακόμα και μέσα στη δύσκολη τέχνη της ποιήσεως.
[…] Ο ελεγειακός τόνος που διατρέχει όλα τα ποιήματα αυτής της συλλογής, δεν φτάνει ποτέ στο σημείο να γίνει συναισθηματικός. Αν πολύ συχνά τις φωτεινές εικόνες των αρχαϊκών μύθων τις σκοτεινιάζει η διάλυση, το πένθος, η φθορά, η απουσία ενότητας, όλα αυτά αποδίδονται στην ποίηση του Χ. με μια τελετουργική, αλλά κλειστή αυστηρότητα. Με έναν λόγο που προτιμά να σημαίνει παρά να αφηγείται, όσο κι αν αυτό δυσχεραίνει ενίοτε την ανάγνωση. Πρόκειται για μια ελεγεία που έχει εγκαταλείψει την παθητικότητά της, την συγκατάβαση απέναντι στο μοιραίο της ζωής, και έχει οπλιστεί με την έντονη επιθετικότητα, την τραχύτητα και τη δριμύτητα ενός βιβλικού αγγέλου τιμωρού, θυσιάζοντας ωστόσο πολλές φορές την αίσθηση χάριν του στρατευμένου νοήματος. Υιοθετεί με άλλα λόγια έναν οξύ καταγγελτικό αλλά και κρυπτικό λόγο που για να είναι αμείωτα αιχμηρός φωτογραφίζει το συμβεβηκός, την εποχή δηλαδή, και παρασυρόμενος από την επιθυμία (ακόμα και τη σατιρική διάθεση) να καταδειχτεί η φαυλότητα του κενού νοήματος επικαιρικού, σε ορισμένα σημεία αγκαλιάζεται όχι με το ποιητικά διαχρονικό αλλά με το θεωρητικά αφαιρετικό και σκοτεινό […]
