Μια άγνωστη µετάφραση του Αλέξανδρου Παπαδιαµάντη έρχεται στο φως, µια ακόµη περιοχή της «καταποντισµένης ηπείρου» (όπως εύστοχα έχει χαρακτηριστεί το µεταφραστικό του έργο) αναδύεται: ο Αόρατος του E. Γ. Ουέλλς. Έναν σχεδόν αιώνα µετά την ανώνυµη δηµοσίευσή της υπό µορφήν επιφυλλίδων στην εφηµερίδα Το Άστυ (1901), η μετάφραση παραδίδεται σήµερα στο αναγνωστικό κοινό µε τη φιλολογική φροντίδα του Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλου και της Λαμπρινής Τριανταφυλλοπούλου.
Ο Παπαδιαµάντης µετέφρασε τον Αόρατο άνθρωπο του H. G. Wells σε µια ζωντανή, στιλπνή, άκρως οικονοµική γλώσσα, «απόλαυση των αισθήσεων και πλήρωση των γλωσσικών µας προσδοκιών». Ποιο είναι όµως το βαθύτερο µυστικό αυτής της απροσδόκητης πλην άκρως ευτυχούς συνάντησης; Είναι οι εκλεκτικές συγγένειες στη σκιαγράφηση δύο χαρακτήρων; Ο Γκρίφφιν συναντά άραγε την υπό εκκόλαψη Φραγκογιαννού; Είναι η υπέρβαση των ορίων της επιστήµης, της ηθικής των αξιών της κοινωνίας, το «ψήλωµα του νου του» που καθιστούν τον ήρωα του Ουέλλς τραγικό πρόσωπο, συγγενικό µε τη Φόνισσα (1903); Είναι ενδεχοµένως η κοινή κληρονοµιά του ύστερου ροµαντισµού που ωθεί τους δύο συγγραφείς να εκθέσουν την ψυχική άβυσσο των ηρώων τους; Ή µήπως είναι ο κοινός στερηµένος βίος; Ο Ουέλλς, που µετέρχεται στα νιάτα του πλήθος επαγγελµάτων, συναντά τον «ισόβια ζεµένο στο µεταφραστικό µαγγανοπήγαδο» Παπαδιαµάντη; Όποια και αν είναι η απάντηση, γεγονός παραµένει ότι κρατάµε στα χέρια µας τον µοναδικό καρπό αυτής της συνάντησης.
Κριτικές
Ένα μεγάλο μέρος της γοητείας του μεταφρασμένου βιβλίου στη συγκεκριμένη έκδοση οφείλεται στη στιλπνή, παιγνιώδη, ειρωνική γλώσσα του Παπαδιαμάντη. Στη ρυθμική αγωγή της, την άκρα οικονομία της, τα ανοικειωτικά της πετάγματα. […]
Οι εκλεκτικές συγγένειες του Γουέλς με τον Παπαδιαμάντη μπορεί να οφείλονται στην κοινή κληρονομιά του ύστερου ρομαντισμού ή στον κοινό, στερημένο βίο τους. Το αποτέλεσμα πάντως της συγγραφικής- ή βιωματικής σύμπνοιας είναι ένα κείμενο ζωντανό, σε μια άκρως γοητευτική, παρότι ανοίκεια, γλώσσα.
[…] ο Παπαδιαμάντης θα εμφυσήσει στο ελληνικό κείμενο το ζοφερό κλίμα του πρωτότυπου, διαφυλάσσοντας, ωστόσο, ιδίως για τα πρώτα κεφάλαια του βιβλίου, και μια διάθεση μαύρης κωμωδίας, που προσφέρει στη σημερινή μας ανάγνωση μια σπάνια, έστω και κυνικά νοτισμένη νοστιμιά. Η έκδοση συνοδεύεται, εκτός από το σημείωμα των επιμελητών, από ένα ιδιαιτέρως κατατοπιστικό επίμετρο της Πέγκυς Καρπούζου για το συνολικό έργο του Ουέλς, ενώ τα σχέδια, που θυμίζουν τον τρόπο εικονογράφησης των μυθιστορηματικών μεταφράσεων του 19ου αιώνα, ανήκουν στην Εύη Τσακνιά.
Κατά σύμπτωση, όταν ο Παπαδιαμάντης καταπιάστηκε με την εν λόγω μετάφραση, βρισκόταν ήδη στο κλίμα του Αόρατου. Μέσα στον προηγούμενο χρόνο, είχε δημοσιεύσει τρία διηγήματα με φαντάσματα, μάγισσες και δαιμόνια, στα οποία υπάρχουν υποβλητικές σκηνές φόβου από υπερκόσμια συμβάντα. […] Παρότι που η μετάφραση του Παπαδιαμάντη δεν θα χαρακτηριζόταν άπιστη, καθώς μένει πιστή στο νόημα, παίρνοντας μόνο φραστικές ελευθερίες, εμείς θα επαναλάβουμε το λίγο στερεότυπο ότι είναι ωραία όσο και ελευθεριάζουσα. Τελικά, με τον εντοπισμό και την έκδοση του Γουέλς προστίθεται μία ακόμη πολύτιμη ψηφίδα στην άγνωστη εικόνα του Παπαδιαμάντη ως μεταφραστή, δουλειά από την οποία ψευτοζούσε.
