Συνέντευξη στον Βασίλη Ρούβαλη (epoema)
«Την ίδια στιγμή που η επίδραση της ποίησης στην κοινωνία υποχωρεί, υπάρχει εκδοτική άνθηση…»
Ο εκδοτικός οίκος Κίχλη περιάγεται στον χώρο του ελληνικού βιβλίου από το 2008 έχοντας αποδώσει 14 εκδόσεις μέχρι στιγμής από τα πεδία της ποίησης, του δοκιμίου, της πεζογραφίας, της βιογραφίας, του παιδικού βιβλίου. Η εκδότρια Γιώτα Κριτσέλη διαθέτει εμπεριστατωμένη άποψη για την ποιότητα ενός προσφερόμενου βιβλίου δίνοντας προβάδισμα στην τυπογραφική καλαισθησία αλλά και εμφανώς προωθώντας στο αναγνωστικό κοινό ικανά έργα της ελληνικής όσο και της διεθνούς λογοτεχνικής δημιουργίας. Πριν από μερικές εβδομάδες εγκαινιάστηκε η σειρά «Florilegium» –εξ ου η αφορμή της συνέντευξης που ακολουθεί– με την προσδοκία να προσφέρει μια παράλληλη ματιά σε λιγότερο γνωστά ή αποσιωπημένα ποιητικά κείμενα κλασικών δημιουργών.
Τι ακριβώς υποδηλώνει η εκδοτική απόπειρα της δημιουργίας μιας σειράς με την ονομασία «Florilegium»; Κατ’ αρχάς, φαίνεται η επιδίωξη για μια παλαιότερης αντίληψης επαναφορά του εκδότη σε ρόλο οδηγού προς τα βιβλία μέσα από τα βιβλία του…
Η σειρά θα φιλοξενήσει ποιήματα μεσαίας εκτάσεως, που αποτελούνται από 120 ως λίγες εκατοντάδες στίχους. Το βασικό κριτήριο επομένως για την ανθολόγηση (διότι περί ανθολογίας πρόκειται, εξ ου και ο λατινικός όρος «Florilegium») είναι το κριτήριο της μορφής. Συγχρόνως ιδιαίτερη βαρύτητα έχει ασφαλώς και το κριτήριο της ποιητικής αξίας· στη σειρά περιλάβαμε αξιόλογα ποιήματα, έργα κλασικά αλλά και έργα λιγότερο γνωστά ή και αδίκως λησμονημένα, από ποικίλες περιόδους και εποχές. Στον πρώτο κύκλο την πλειονότητα αποτελούν, όπως θα δείτε, τα μεταφρασμένα ποιήματα· στόχος μας είναι να προσφέρουμε στο αναγνωστικό κοινό προσεγμένες μεταφράσεις από καλούς μεταφραστές· επίσης όλοι οι τίτλοι, ελληνικοί ή ξένοι, θα συνοδεύονται από σύντομα, κατατοπιστικά επίμετρα. Όσον αφορά τον ρόλο του εκδότη, φιλοδοξία μας, πράγματι, είναι να συστήσουμε στο αναγνωστικό κοινό σημαντικά ποιητικά κείμενα· δεν πρόκειται επομένως για εκδοτικό εγχείρημα που σύρεται πίσω από τις υποτιθέμενες ανάγκες του αναγνωστικού κοινού, που στην πραγματικότητα διαμορφώνονται από τους μηχανισμούς της αγοράς του βιβλίου.
Ποιοι είναι οι πρώτοι τίτλοι της σειράς;
Ανάμεσα στους πρώτους τίτλους (δίγλωσσοι όταν πρόκειται για μεταφράσεις) περιλαμβάνονται: η Δευτέρα Παρουσία του Ράινερ Μαρία Ρίλκε, σε μετάφραση Κώστα Κουτσουρέλη (κυκλοφορεί ήδη)· ο Κρητικός του Διονυσίου Σολωμού, με επίμετρο και σημειώσεις του Στυλιανού Αλεξίου· ο Κώστας Παπαϊωάννου του Οκτάβιο Πας, σε μετάφραση Κώστα Κουτσουρέλη· ο Αντρέα ντελ Σάρτο του Ρόμπερτ Μπράουνινγκ, σε μετάφραση Άρη Μπερλή, κ.ά.
Θεωρείτε ότι ο ποιητικός λόγος μπορεί να προσεγγίσει το ευρύτερο αναγνωστικό κοινό; Λείπει κάτι από τη συνταγή που κάνει το μυθιστόρημα κυρίαρχο στις προθήκες;
Η ευρύτητα ή μη του αναγνωστικού κοινού της ποίησης σχετίζεται με τον βαθμό δυσκολίας της. Θα πρέπει βέβαια να διευκρινίσουμε τι ακριβώς εννοούμε όταν μιλάμε για δυσκολία. Η δυσκολία ως εγγενής ιδιότητα των ποιητικών κειμένων αποτελεί εν πολλοίς κληρονομιά της μοντέρνας ποίησης των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα, η οποία ανανέωσε μεν δραστικά την ποιητική γλώσσα, αλλά συγχρόνως διαμόρφωσε και παγίωσε ορισμένα χαρακτηριστικά του ποιητικού λόγου που επιτείνουν τη διάσταση ανάμεσα στην ποίηση και το αναγνωστικό κοινό. Η υποχώρηση της νοηματικής αλληλουχίας, η ελλειπτικότητα της διατύπωσης, το πλήθος των αναφορών, η κρυπτικότητα, η αυτοαναφορικότητα συνιστούν συστατικά της μοντέρνας ποιητικής που, προϊόντος του χρόνου και με τη συνηγορία και άλλων παραμέτρων, οδήγησαν στη συρρίκνωση της ποίησης σ’ ένα κλειστό αυτοτροφοδοτούμενο σύμπαν. Υπάρχουν φυσικά και μεμονωμένες εξαιρέσεις αλλά και διαμορφωμένες πλέον τάσεις συνειδητού αντιλόγου, όπως, π.χ., η επιστροφή στην έμμετρη στιχουργία. Βεβαίως διατυπώνεται και η αντίθετη άποψη που υποστηρίζει ότι για την περιορισμένη ανάγνωση της ποίησης ευθύνεται το έλλειμμα παιδείας των αναγνωστών. Σε κάθε περίπτωση ωστόσο παρατηρείται ένα παράδοξο: Την ίδια στιγμή που η επίδραση της ποίησης στην κοινωνία υποχωρεί, υπάρχει εκδοτική άνθηση (αναφέρομαι κυρίως στη χώρα μας). Σήμερα κυκλοφορούν περισσότερες συλλογές, ανθολογίες, λογοτεχνικά περιοδικά παρά ποτέ και οι νέοι ποιητές δημοσιεύουν τα ποιήματά τους ευκολότερα σε σχέση με το παρελθόν· ο εκδοτικός αυτός πληθωρισμός όμως δεν επιφέρει, νομίζω, άξια λόγου διεύρυνση του αναγνωστικού κοινού. Από την άλλη μεριά, το μεμονωμένο φαινόμενο της υψηλής, για τα δεδομένα της ποίησης, κυκλοφορίας των συλλογών ευάριθμων ποιητών οφείλεται, κατά πάσα πιθανότητα, περισσότερο στη συγκυριακή προβολή τους από τα ΜΜΕ και λιγότερο στην εγγενή επικοινωνιακή δυνατότητα του ποιητικού τους λόγου – πάντως δεν φαίνεται, προς το παρόν, να έχει ποιοτικά και μονιμότερα αποτελέσματα σε σχέση με την ανάγνωση της ποίησης. Το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγω είναι ότι η ποίηση έχει το δικό της, μικρό ίσως, αλλά αφοσιωμένο και απαιτητικό κοινό, το οποίο καλούμαστε να υπηρετήσουμε και ενδεχομένως να διευρύνουμε εκδίδοντας καλά ποιητικά βιβλία.
Πώς μπορεί να περιγραφεί η «ποιητική» ταυτότητα της Κίχλης;
Η καλή ποίηση είναι ευπρόσδεκτη ανεξαρτήτως εποχής, ρεύματος και μορφής (έμμετρη, σε ελευθερωμένο ή σε ελεύθερο στίχο).
Με αφορμή το όνομα του Κώστα Κουτσουρέλη στη διεύθυνση της σειράς, πιστεύετε στην αξιοποίηση της νεότερης γενιάς;
Ο Κώστας Κουτσουρέλης, με την τριπλή του ιδιότητα, του ποιητή, του μεταφραστή και του μελετητή, αποτελεί εγγύηση για τη σοβαρότητα και την ποιότητα του εγχειρήματος.
Πώς μπορεί να περιγραφεί η «τυπογραφική» ταυτότητα της σειράς «Florilegium»;
Πρόκειται για σειρά με ιδιαίτερο, μακρόστενο σχήμα (14×26,5), «ειδικά χαρτιά» στο κυρίως σώμα των βιβλίων και δίχρωμη εκτύπωση. Η τυπογραφική φροντίδα αποσκοπεί στο να προσφέρουμε στο αναγνωστικό κοινό καλαίσθητα, αλλά με λιτή αισθητική, βιβλία· σε καμία περίπτωση δεν τα σχεδιάσαμε ως objets de curiosité ή ως πολυτελείς εκδόσεις. Αντιθέτως, θα χαιρόμαστε ιδιαίτερα αν, χάρη και στη μικρή τους έκταση και την προσιτή τιμή, βλέπαμε τα βιβλία της σειράς να διαβάζονται στα καφέ ή στο μετρό.
